2005-06-13 - EXPRESS ILUSTROWANY

Grodno. Miasto nad Niemnem

Nadniemeńska chwała i klęska

Niegdyś Grodno zaliczane było do trójki najważniejszych polskich miast kresowych, obok Lwowa i Wilna. A w naszej historii miało nie tyle "swoje pięć minut", co przynajmniej kwadrans.

O dniach chwały świadczą nie tylko dwa zamki królewskie (pierwszy wzniesiony został jeszcze pod koniec XIV wieku przez Księcia Witolda na miejscu drewnianej warowni, drugi wybudował Król August III w połowie XVIII wieku), ale i fakt, że za panowania Kazimierza Jagiellończyka miasto było jedną z ważniejszych rezydencji Królestwa Polskiego i Litwy. Za Stefana Batorego tu znajdował się faktyczny ośrodek życia politycznego i główna baza wojennych wypraw przeciwko Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu, a w XVII wieku rangę Grodna podniosło organizowanie obrad co trzeciego Sejmu Rzeczypospolitej. Tu również rozegrały się najczarniejsze karty polskiej historii: w 1973 podpisany został traktat rozbiorowy z Prusami i Rosją, a dwa lata później Stanisław August Poniatowski w murach grodzieńskiego Nowego Zamku złożył podpis pod swą abdykacją.

Z Grodnem i okolicami wiążą się również nazwiska wybitnych Polaków, dość wymienić choćby Elizę Orzeszkową (jej dom stoi do dziś w Grodnie), Adama Mickiewicza (zrekonstruowany dworek w rodzinnym Zaosiu i muzeum w Nowogródku), czy Radziwiłłów (wspaniały kompleks zamkowo-pałacowy) w Nieświeżu i zamek w Mirze, wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO).

Skromniutki, niespełna stustronicowy przewodnik obok najciekwszych zabytków prezentuje również współczesne oblicze miasta, z nieodłącznym pomnikiem Lenina na czele (wzniesionym zresztą w 1987 roku). Z socrealistycznym skansenem przyjdzie turyście spotkać się w Grodnie wiele razy - i może tym bardziej warto zajrzeć nad Niemen?

SP